maandag, juli 03, 2006

Franz Kafka


Honderdzesentwintig jaar geleden werd op 3 juli in Praag een bijzonder kreeftje geboren. Nu ben ik van mening dat vroege kreeften in aanleg enigzins wereldvreemde, emotionele, getalenteerde mensen zijn, met een geniale inslag zo af en toe. Ik kan het weten, als kreeft zijnde.
Hoe dan ook. Vandaag herdenk ik de verjaardag van een geniale schrijver; Deze schrijver was geen egotripper, au contrair, was zich zeer bewust van zijn nietigheid. Ondanks een slecht zelfbeeld vond hij zichzelf wel een getalenteerd schrijver. Zijn schrijfsels zijn beklemmend, zwartgallig, deprimerend, schokkerend, maar ook verslavend en poëtisch. Een kennismaking met Kafka op papier geeft me het gevoel dat het een uitermate sympathieke man moet zijn geweest.
Franz Kafka.
Eerder had ik ‘de gedaantewisseling’ en een aantal kortere verhalen van zijn hand gelezen. Eergisteren begon ik in ‘Amerika’. Zonder veel verwachtingen; Deze roman is namelijk een onderdeel van ‘het Verzameld werk van Franz Kafka’ van Querido en de laatste vertaling stamt uit 1963. En ik heb het niet zo op oude vertalingen.
Couperus kan ik nog wel lezen in een oude vertaling, omdat het Nederlands op zijn oers is. Maar Kafka?
Om een voorbeeld te noemen haal ik de eerste zinnen uit zijn onafgemaakte roman ‘Het proces’ aan, wellicht de bekendste eerste zinnen uit de wereldliteratuur. Er staat:
‘Iemand moest leugens hebben verspreid over Joseph K., want zonder iets te hebben misdaan, werd hij op een mooie ochtend gearresteerd.’
In mijn vertaling staat:
‘Iemand moest Joseph. K. belasterd hebben, want zonder dat hij iets kwaads gedaan had, werd hij op een ochtend gearresteerd.’
De eerste vertaling leest toch net wat vloeiender, niet?
Maar toch ‘Amerika’ opengeslagen en een kans gegeven.
Wat een schrijver! Wat een schrijver!
Je zou je haast gaan verheugen over het feit dat zijn vader zo’n wrede man was en dat er nog geen prozac bestond, anders was er misschien nooit een Kafka uit Kafka gegroeid.
In Amerika wordt een jongeman door zijn ouders naar Amerika verbannen omdat hij bij het dienstmeisje een kind heeft verwekt. In het eerste hoofdstuk bevindt hij zich op de boot die zojuist aanmeert. Plots realiseert hij zich dat hij zijn paraplu benedendek heeft laten liggen. Hij vraagt een medepassagier even op zijn koffer te passen terwijl hij zijn paraplu gaat zoeken. Tijdens zijn zoektocht verdwaalt hij en komt, compleet verloren, een stoker tegen. Hij raakt met de man aan de praat en vergeet geheel zijn koffer, al zijn aandacht gaat naar de stoker en het onrecht dat hem is aangedaan. Ondertussen maak ik -de lezer- me zorgen over de koffer en denk, man ga die koffer nu ophalen die je nu al zo lang bewaakt hebt!
Dat is nu schrijven mensen.
Synchroon lees ik nu ook ‘Elementaire deeltjes’ van Houellebecq en ook al ben ik inmiddels op de helft beland, ik heb me nog geen moment afgevraagd hoe het met de hoofdrolspelers zal verlopen. Kan mij het wat schelen of Bruno nog een vrouw in zijn bed weet te lokken? Wanneer dit gevoel van binding ontbreekt met de karakters in een boek, ben ik alleen maar pagina’s aan het lezen. Het leest niet onprettig, is aangenaam verpozen, maar ik vermoed dat het boek niet in me zal doorsluimeren wanneer ik het uit heb.
Als je echter aan het werk bent en ernaar verlangt om naar huis te gaan om toch in hemelsnaam te weten te komen of hij zijn koffer nog terug zal vinden (het antwoord weet ik inmiddels) dan is dat geen lezen meer. Het is dan een overweldigende ervaring, het is een geluktreffer (want er is nog zoveel meer van deze schrijver te lezen!), het is lezen dat verlangen uitlokt naar oneindig meer lezen, het heerlijkste lezen dat er is.
Inmiddels heb ik het hoofdstuk over Kafka in ‘Schrijver van de nieuwe tijd’ van Malcolm Bradbury (ooit een teleac cursus) ook doorgelezen en een prachtige site gevonden op internet.
En ik vind het nu spijtig dat ik niet wat meer ‘into Kafka’ was toen ik een paar jaar geleden door Praag struinde, de stad waar hij het licht zag en weer achter zich liet. Nu zou ik als een ware groupie een roos op zijn graf leggen.
Fijne verjaardag Franz!

21 opmerkingen:

Erwin Troost zei

Zodra ik meer rust zou hebben dan moet ik écht nog eens beginnen aan 'het proces', die hier al jaren in mijn kast staat.

Ik lees niet als ik zelf aan het schrijven ben of lichte boeken en stukken om mezelf te plezieren, maar Kafka zal mij zeker kunnen beïnvloeden of mooie zinnen laten zien en dat kan ik niet gebruiken.

bibliofilos zei

Erwin, vele schrijvers hebben, geinspireerd na het lezen van Kafka, hun meesterwerk geschreven!

Irene zei

Het toeval blijft toeslaan.
Ook ik heb iets geschreven over de geboortedag van Kafka, alleen ik kom uit op 123 jaar geleden.

jwl zei

Kafka is een groot schrijver; u bevindt zich in gezelschap van velen die dat vinden. Overigens is 'Het Proces' weergaloos verfilmd door Orson Welles.

bibliofilos zei

Irene, misschien zit ik ernaast qua geboortejaar, ik zoek het nog even op. Hoe kom ik trouwens op jouw blog om je stukje te lezen?

Irene zei

Had geloof ik toch echt mijn url ingevuld, maar de link werkt niet.
Dit is het adres: http://20six.nl/irenelangenfeld

Ben benieuwd op welk jaar jij uitkomt, kan ook best zijn dat ik foute informatie heb.

GKatsoulis zei

Volgens Wikipedia is Kafka geboren op 3 juli 1883

Paula zei

Dag Bibliofilos, Warm he???
Maar dat terzijde.
Met dit verhaal van Kafka en de parachtige site over hem, komen vele mooie herinneringen naar boven van toen ik in de eind jaren 80 in Praag ben geweest. Een prachtige stad en van nummer 22 moet ik nog een foto hebben......een mooi gekleurd huis herinner ik me.
Groetjes Paula.

bibliofilos zei

Dus inderdaad 123 jaar geleden!

Literatuuraire zei

??? Couperus lezen in een OUDE vertaling???
Couperus schreef toch gewoon in het Nederlands lieve Biblio?!

Bodtje zei

Ik kom hier toevallig op je blog terecht en vind dat je de leeservaring heel correct verwoordt. De lezer vastgrijpen daar gaat het om. Hoeveel schrijvers kunnen dat? Alleen de grote. En het genre doet het er helemaal niet toe. Lees maar eens Simenon. Die is pas verslavend.
En o ja, ik kan me inderdaad voorstellen dat je vader je naar Amerika stuurt als je een kind verwerkt hebt. Je zou voor minder. ;-))

bibliofilos zei

Literatuuraire: Ook de boeken van Couperus zijn door de jaren in 'moderner' en voor ons 'leesbaarder' Nederlands "vertaald". Dat bedoel ik daarmee.

gerbie zei

Moet ik dus toch weer een nieuwe poging doen. Heb ooit een relatief dun boekje doorgeworsteld. Raakte me niet echt. Ook de aforismen vertaald in het Engels vielen me tegen.

Nu maak je me weer aan het twijfelen.

Imemine zei

Dank je voor de link. I will schrijver worden. Maar dan in het Engels.

Lope de Aguirre zei

Waarom roepen de Grieken je nu een nummer toe als iemand in de omgeving niest?

bibliofilos zei

@father Ted & anderen: Bijgeloof over het niesen is als volgt: het geroepen getal wordt bij elkaar opgeteld (dus bijv. 512=5+1+2=8). De acht wordt alfabetisch opgezocht (=H). De 'H' staat voor de eerste letter van de naam van de persoon die a)uw grote liefde is of b)op dit ogenblik aan uw denkt. Daarom roept een Griek een getal wanneer een ander niest. Overigens zegt men ook standaard na een nies: 'Aaaaa...er wordt aan u gedacht!'. No kidding.

Lope de Aguirre zei

Bijgeloof is cool!

jwl zei

Misschien interessant voor jou. Op http://www.louiscouperus.nl/weblog/ staat op 24 juli een bijdrage over Kafka.

Anoniem zei

Verhalen a la Kafka zijn volgens sommigen te vinden in de eerste bundel van Willem Jansen
Triest (Gigaboek)

Vooral Hut zou goed zijn.

henk abma zei

Er staat over het begin van Kafka, Amerika:
omdat hij bij het dienstmeisje een kind heeft verwerkt.
dit moet zijn: verwekt...

Bibliofilos zei

Henk, makes sense ;)