Lezen om jezelf te vinden?

Ik ben momenteel mijn derde 'Alain de Botton' boek aan het lezen: 'De Romantische school'. Eerder las ik 'Proeven van liefde' en 'De troost van de filosofie'. Luchtige, humoristische boeken over zware thema's. Diep filosofische gedachten over de liefde, leven en sterven, wat-is-de-zin-van-dit-allemaal, maar alles zeer leesbaar en licht verteerbaar.

Een hoofdstuk in 'De romantische school' handelt over leesvoer.
Volgens Alain de Botton bestaan er twee literaire benaderingen:

Lezen om aan jezelf te ontsnappen
"Hoewel Eric veel las, was het niet onredelijk te zeggen dat deze activiteit vrij was van enige nieuwsgierigheid, want hij las niet om dingen te ontdekken, maar voornamelijk om te voorkomen dat hij erop zou stuiten. Hij was niet op zoek naar overeenstemming; als hij al bang was, was zijn eigen angst het laatste waarover hij wilde lezen...Hij was sinds lang van mening dat het proces van zelfonderzoek en zelfdoorlichting geen enkel doel diende en in de genetische opbouw van de soort slechts overleefd had door een gril van de evolutie, in overbodigheid vergelijkbaar met de milt of de blinde darm."

Lezen om jezelf te vinden
"Alice vond een boek alleen het lezen waard als het op een of andere manier behulpzaam kon zijn bij haar leven. Daarmee maakte ze zich schuldig aan wellicht de grootste zonde die een lezer in de ogen van een kundig literair criticus met een boek kon begaan - ze wilde er iets aan hebben. Een lezer zou immers niets moeten willen, boeken hadden geen doel -stofzuigers en oliepompen hadden een doel, maar men was het er toch zeker over eens dat kunst omwille van kunst bestond? Men herinnert zich hoe Nabokov diegenen ridiculiseert die boeken lezen in de hoop er iets van te leren - ervan te leren! Was dat niet even ridicuul als proberen je trek te stillen met kaviaar?"
"Voor een kort moment kan de lezer, gezeten in een treinwagon die door het verdonkerde land ratelt of in een vliegtuig op een nachtvlucht, het gevoel krijgen dat hij zijn verbondenheid met een groter geheel dan zichzelf realiseert, met de mensheid, en een plotselinge vlaag van sympathie en begrip voelt voor zijn medepassagiers en al degenen die hij voordien als vreemden had geweerd..."

Mijn leesgedrag is een combinatie van beiden: alleen al de gedachte dat ik aan het einde van de dag in mijn boek verder kan lezen ontspant onmiddelijk, zelfs wanneer het plan door tijdgebrek of vermoeidheid uiteindelijk in het water valt. Soms lees ik om mijn gedachten te stillen.

Vanochtend, in de auto op weg naar Rethimnon heb ik bij de volgende dingen stil gestaan:
- Zou ik nog op tijd bij mijn eerste hotel zijn om even een ontbijt naar binnen te duwen?
- Hoe leert men rust te vinden in zichzelf en bij een ander?
- Hoe zit dat nu met het onzekerheidprincipe van Heisenberg, hoe kan nu een subatomair deeltje tegelijkertijd zowel golf als deeltje zijn, totdat we of zijn plaats of zijn snelheid vaststellen?
- Wat heb ik in godsnaam gemeen met de automobilist voor me die als een slak blijft rijden? (Het lezen van Deepak Chopra heeft vast en zeker invloed op deze laatste vragen) en
- Stel nu dat die berg, waar ik vier keer per week (op weg naar Rethimnon) op uitkijk, ineens verdwenen zou zijn, zou ik dat dan doorhebben? Of zou ik enkel door een ongemakkelijk gevoel bekruipt worden dat er 'iets niet klopt?'. Of zou ik helemaal niets merken?
U raadt het wel: die maalstroom in mijn hoofd wil zo af en toe wel eens gestilt worden door andermans gedachten.

Toch lees ik hoofdzakelijk "om mezelf te vinden", inderdaad, om iets te leren. Ik geloof dat je enkel door ervaringen kunt groeien en een boek je die kans kan geven. Er bestaan boeken waarbij jij, de lezer, de ervaring 'meevoelt' - incluis het scala aan emoties dat daarbij hoort - de ervaring 'doorleeft' en dus vanuit je luie stoel 'groeit' (jaja).
Ik kan nu eenmaal niet alles zelf ervaren, te weinig tijd, te weinig mogelijkheden (en geloof me, ik doe mijn best!) en vooral te weinig energie.

Maar U: waarom leest U: om aan uzelf te ontsnappen of om uzelf te vinden? Of bent U het in het geheel niet eens met deze stelling?

Franz Kafka

Honderdzesentwintig jaar geleden werd op 3 juli in Praag een bijzonder kreeftje geboren. Nu ben ik van mening dat vroege kreeften in aanleg enigzins wereldvreemde, emotionele, getalenteerde mensen zijn, met een geniale inslag zo af en toe. Ik kan het weten, als kreeft zijnde.

Hoe dan ook. Vandaag herdenk ik de verjaardag van een geniale schrijver; Deze schrijver was geen egotripper, au contrair, was zich zeer bewust van zijn nietigheid. Ondanks een slecht zelfbeeld vond hij zichzelf wel een getalenteerd schrijver. Zijn schrijfsels zijn beklemmend, zwartgallig, deprimerend, schokkerend, maar ook verslavend en poëtisch. Een kennismaking met Kafka op papier geeft me het gevoel dat het een uitermate sympathieke man moet zijn geweest.

Franz Kafka.

Eerder had ik ‘de gedaantewisseling’ en een aantal kortere verhalen van zijn hand gelezen. Eergisteren begon ik in ‘Amerika’. Zonder veel verwachtingen; Deze roman is namelijk een onderdeel van ‘het Verzameld werk van Franz Kafka’ van Querido en de laatste vertaling stamt uit 1963. En ik heb het niet zo op oude vertalingen.

Couperus kan ik nog wel lezen in een oude vertaling, omdat het Nederlands op zijn oers is. Maar Kafka?

Om een voorbeeld te noemen haal ik de eerste zinnen uit zijn onafgemaakte roman ‘Het proces’ aan, wellicht de bekendste eerste zinnen uit de wereldliteratuur. Er staat:

‘Iemand moest leugens hebben verspreid over Joseph K., want zonder iets te hebben misdaan, werd hij op een mooie ochtend gearresteerd.’

In mijn vertaling staat:

‘Iemand moest Joseph. K. belasterd hebben, want zonder dat hij iets kwaads gedaan had, werd hij op een ochtend gearresteerd.’

De eerste vertaling leest toch net wat vloeiender, niet?
Maar toch ‘Amerika’ opengeslagen en een kans gegeven.
Wat een schrijver! Wat een schrijver!
Je zou je haast gaan verheugen over het feit dat zijn vader zo’n wrede man was en dat er nog geen prozac bestond, anders was er misschien nooit een Kafka uit Kafka gegroeid.

In ‘Amerika’ wordt een jongeman door zijn ouders naar Amerika verbannen omdat hij bij het dienstmeisje een kind heeft verwekt. In het eerste hoofdstuk bevindt hij zich op de boot die zojuist aanmeert. Plots realiseert hij zich dat hij zijn paraplu benedendek heeft laten liggen. Hij vraagt een medepassagier even op zijn koffer te passen terwijl hij zijn paraplu gaat zoeken. Tijdens zijn zoektocht verdwaalt hij en komt, compleet verloren, een stoker tegen. Hij raakt met de man aan de praat en vergeet geheel zijn koffer, al zijn aandacht gaat naar de stoker en het onrecht dat hem is aangedaan. Ondertussen maak ik -de lezer- me zorgen over de koffer en denk, man ga die koffer nu ophalen die je nu al zo lang bewaakt hebt!

Dat is nu schrijven mensen.

Synchroon lees ik nu ook ‘Elementaire deeltjes’ van Houellebecq en ook al ben ik inmiddels op de helft beland, ik heb me nog geen moment afgevraagd hoe het met de hoofdrolspelers zal verlopen. Kan mij het wat schelen of Bruno nog een vrouw in zijn bed weet te lokken? Wanneer dit gevoel van binding ontbreekt met de karakters in een boek, ben ik alleen maar pagina’s aan het lezen. Het leest niet onprettig, is aangenaam verpozen, maar ik vermoed dat het boek niet in me zal doorsluimeren wanneer ik het uit heb.

Als je echter aan het werk bent en ernaar verlangt om naar huis te gaan om toch in hemelsnaam te weten te komen of hij zijn koffer nog terug zal vinden (het antwoord weet ik inmiddels) dan is dat geen lezen meer. Het is dan een overweldigende ervaring, het is een geluktreffer (want er is nog zoveel meer van deze schrijver te lezen!), het is lezen dat verlangen uitlokt naar oneindig meer lezen, het heerlijkste lezen dat er is.

Inmiddels heb ik het hoofdstuk over Kafka in ‘Schrijver van de nieuwe tijd’ van Malcolm Bradbury (ooit een teleac cursus) ook doorgelezen en een prachtige site gevonden op internet.

En ik vind het nu spijtig dat ik niet wat meer ‘into Kafka’ was toen ik een paar jaar geleden door Praag struinde, de stad waar hij het licht zag en weer achter zich liet. Nu zou ik als een ware groupie een roos op zijn graf leggen.

Fijne verjaardag Franz!

Een man om nooit te vergeten

Een paar dagen terug kreeg ik van een client een zak met tijdschriften. Thuisgekomen ondekte ik er een kleine rainbowpocket tussen, genaamd: ‘Een man om nooit te vergeten’, samengesteld door Emma Brunt.
In dit boekje staan 18 verhalen opgesteld, van met name schrijfsters (oa Helga Ruebsamen, Manon Uphoff, Jessica Durlacher, Lulu Wang, Elsbeth Etty, Nilgul Yerli) over die ene man in hun leven die zij nooit vergeten zijn.

Wat een heerlijk boekje en wat jammer dat het maar 140 blz. dik is! Ik heb hier tenenkrommend van genoten!
Over Helga Ruebsamens zeeman (‘Ik houd van macho, en niet van die vriendelijke, begrijpende figuren die het huishouden voor je willen doen’) die ze op een dag betrapte in haar mooiste jurk. Over Mensje van Keulens lover die per ongeluk zijn liefdesbrieven verwisseld had en haar de verkeerde brief stuurde, bedoeld voor zijn andere geliefde.
Het boekje (en dat doen goede boeken nogal eens) stemde tot nadenken. Wie is mijn ‘man om nooit te vergeten?’

In de eerste instantie kwamen mijn eerste liefdes in gedachten de revue voorbij. Mijn eerste-bijna-kus. Ik had hem echter op het moment supreme zo angstig aangestaard, dat hij niet meer durfde. De volgende dag vloog hij terug naar Vancouver en schreef ik hem een jaar lang gepassioneerde liefdesbrieven. Slechts eenmaal kreeg ik een kaart terug. Ik vernam later dat zijn moeder bij hem had aangedrongen deze te schrijven en zij hem op de post had gedaan.

Daarna was er de Griek-Australier, mijn eerste keer smoorverliefd. Vijftien was ik, twee weken waren we samen en tot op de dag van vandaag kan ik me woord voor woord onze gesprekken herinneren. Hij was met stip de slechtste kusser ooit, en toch heb ik er gedichten over geschreven. Ach, l’amour, die eerste liefdes, wanneer je overrompeld wordt door dat prachtige gevoel en denkt, eindelijk: ik ben gelukkig, het begin van het sprookje is aangebroken. Je bent er van overtuigd de man van je leven te hebben ontmoet en verwacht wonderen van de liefde. Toen die wonderen niet standhielden voelde ik me bedrogen. Niet zo zeer door ‘de mannen’ (ik ben nooit op dat punt geraakt) maar door het leven waartoe ik gedoemd was. Mijn hart gebroken en diep ongelukkig, kon ik me niet inbeelden dat dat vreselijke gevoel ooit weer voorbij zou gaan. Ik zou voor de rest van mijn leven ongelukkig blijven. Toen dat gevoel ook weer sleet, ben ik de liefde (en vooral mijzelf) een ietsiepietsie minder serieus gaan nemen.

Maar mijn man die ik nooit zal vergeten kwam een paar jaar later. Laat ik hem Jojo noemen. Mijn eerste lange relatie. Tot ik Jojo ontmoette was ik ervan overtuigd dat ik een uitzonderlijk aardig meisje was.
Dankzij Jojo weet ik nu wel beter.
Ik ben buiig, egocentrisch en soms gewoonweg on-uit-staan-baar. Niet dat Jojo het slechtste in mij naar boven haalde, het lukte mij simpel niet meer om het aardige meisje een paar jaar lang te blijven spelen. Dat was ik nu eenmaal niet (de schok was voor ons beiden even groot).
Ik ben hem zeer dankbaar;
Toen ik nog een aardig meisje was, moest ik wel vervloekt zijn tot een verschrikkelijk liefdeslot. Pas op het moment dat ik inzag wat een ongelofelijke trut ik kon zijn dacht ik: ‘Zeg... Misschien heb ik er zelf ook nog wel een handje in.’
Het was een openbaring.
Daarom... is hij de man om nooit te vergeten.
Uiteraard ga ik hem dit van mijn leven niet vertellen (nog altijd bevriend), hij zou een week glunderend rondlopen als hij het bovenstaande wist (af en toe: ‘Zie je wel! Zie je wel! uitroepend) en dat is nu ook weer niet de bedoeling.

Mevrouw Brunt, geweldige samenstelling, dit boekje! Wat dacht U van een vervolg: ‘De vrouw om nooit te vergeten?’

Kakkerlakkenplaag

Heel af en toe vraag ik mij af wat ik in hemelsnaam op Kreta zoek. Dan wilde ik dat ik in Nederland zat, ondanks verontrustende verhalen over een nieuwe politieke partij die kinderporno promoot.

Zo’n moment had ik een paar dagen terug...

Genietend van Michel Houellebecqs ‘Elementaire Deeltjes’ liep ik naar de keuken om een wijntje in te schenken. Achter de wijnfles zag ik plots een viertal grote, bewegende voelsprieten.
Ja hoor...twee reusachtige kakkerlakken...
Na de twee indringers te hebben geelimineerd dacht ik...kom laat ik uit voorzorg de kieren onder de voordeur met gif bewerken.
Ik spoot er wat gif in en binnen enkele seconden sprong er een heus kakkerlakkenleger naar buiten! Tientallen, tientallen, tientallen reusachtige monsters (zeker 8cm lang!), alsof ik me in een horrorfilm bevond!
Samen met de buurman ben ik een uur bezig geweest gif in alle kieren en hoeken van het huis te gieten en de daaruit springende beesten te vermoorden. Het zal voor omstanders waarschijnlijk een vreemd gezicht geweest zijn, van een afstand zag je mij, met bezem in de hand, her en der op de grond slaande en onderwijl vreemd dansend om de monsters geen kans te geven mijn broekspijpen in te kruipen.

Uitgeput, die nacht geen oog dicht gedaan. Met alle lichten aan geslapen (kakkerlakken zoeken toch het donker op? Toch? TOCH?) en de deuren met handdoeken gebarricadeerd...desondanks bleef ik attend op elk miniem geluidje, elk zuchtje wind.

Gelukkig lijkt het ergste kakkerlakkenleed –op dit moment- voorbij. Gisterenavond tijdens de tweede ronde gifspuiten trof ik nog maar 5 kakkerlakken aan.(jippie!!!!)

Op het moment lijkt Nederland mij een hemels land! Nagenoeg kakkerlakkenvrij!
U begrijpt, ik moet dit slagveld nog geestelijk verwerken.

Verder wil ik nog even melden dat ik discrimineer.
Ik doe mijzelf meestal voor als een zeer tolerant, ruimdenkend mens, maar ik geef het toe: ik ben een racist.

Vorige week ontmoette ik weer zo’n iemand die openlijk toegaf een boekenhater te zijn.
Sorry mensen, maar zodra ik van iemand verneem dat hij lezen en boeken haat, liever de film van het boek gaat zien, dan heb ik mijn oordeel klaarliggen.

Ik denk dan: ‘Hij/zij heeft de intelligentie van een gemiddelde kakkerlak’ –om t dicht bij huis te houden-.

Afijn.

PS Wil er nog iemand komen logeren in mijn pittoresk vrijstaand huisje vlakbij zee?

Hoe word ik Griek voor buitenlanders, les 1

• Wees nieuwsgierig, tegen het bemoeizuchtige aan. U kunt gerust in 1 adem aan uw buurvrouw vragen hoe het met haar gaat en of haar salaris aan de hoge kant is.

• Wees voorbereid op een: ‘Het gaat werkelijk vreselijk met mij, mijn man/oom/buurman/neef/kennis in Toronto ligt in het ziekenhuis met gangreen. Het is verschrikkelijk...’, wanneer U uw buurvrouw vraagt hoe ze het maakt. Men zal U niet vertellen dat het goedgaat om U te behagen.

• Verzin sterke verhalen waar U zelf met volle overtuiging in gaat geloven en vertel ze vervolgens als waarheden verder. Verhalen over hoe U van de gevolgen van het zwarte oog genas doen het altijd goed. Ook verhalen over niet te traceren verre kennissen (U kent iemand die Aids kreeg van een besmette stoeptegel) zijn zeer bruikbaar wanneer U iemand in nood moet troosten. Onthoud: Overtref de ellende!

• Wanneer iemand in uw omgeving niest roept U deze persoon hard een nummer toe ipv gezondheid. De logica hierachter volgt in een volgend deel.

• Leer Raki drinken, hoe vies U het ook vindt. Op een gegeven moment raken de smaakpapillen verdoofd en gaat U geloven dat het lekker is.

• Koester uw lichaamhaar. Borsthaar, rughaar (liefst een tapijt vol), snor, baard. Of U nu vrouw of man bent.

• Maak de filosoof in uzelf wakker. Elke Griek is een filosoof in spe. Niets is vergezocht, ook niet wanneer U andere planeten of berggeiten in uw levensfilosofieën betrekt.

• Zorg bij teveel dagelijkse sleur af en toe voor een theatraal Grieks drama. U hoeft hiervoor niet ver te reizen. Zoek iemand die iets doet dat U stoort en maak dit met gebruik van zeer veel decibellen en handgebaren duidelijk (wacht wel totdat er voldoende publiek aanwezig is). Aan het einde van de schreeuwpartij valt U elkander OF emotioneel in de armen OF loopt U met grote, opvallende stappen weg om het gehele voorval vervolgens te vergeten.

• Onthoud het standaardantwoord op alle problemen (huis in elkaar gezakt door een aardbeving, hond overleden, ontslagen, partner er vandoor met uw baas):
  - “Tja. Zo is het leven. Niets aan te doen.”

• Bel onverwacht aan bij kennissen rond etenstijd en roep vervolgens: 'Ah! Gelukkig nog net op tijd voor het eten!'

• De claxon in uw auto zit er voor een reden! Toeter wanneer U in een onoverzichtelijke bocht rijdt, een kudde schapen weg wilt jagen, in wilt halen, een vage kennis in de verte bespeurt, een bruidspaar ziet langskomen, de auto voor U niet binnen 1,5 seconde voor het groene stoplicht optrekt of uw (pingpong, voetbal, volleybal, waterballet, vul zelf in) team heeft gewonnen.

• Voor het deelnemen aan het verkeer in Griekenland is het te adviseren om voor vertrek alvast als een idioot over de snelweg te gaan scheuren, grote stukken over de vluchtstrook rijdend. Ook wanneer U alvast oefent op rechts inhalen heeft U een streepje voor op de andere toeristen.

• Waarom zou U vandaag doen wat U tot morgen kunt uitstellen?
  

• Begin vandaag met genieten! De Griek heeft de boom der kennis gevonden en voedt zich hier mee! Relativeer en neem uzelf niet te serieus! Vergeet niet uw dagelijkse dosis zelfspot in te nemen!
  

• Geslaagd op alle fronten voor de cursus ‘Hoe word ik Griek voor buitenlanders’ was Anthony Quin. Bekijk de film ‘Zorba de Griek’ en U weet wat ik bedoel. En lees alles van de schrijver Kazantzakis (de auteur van het boek van de film)!

• Adopteer de levensfilosofie van Kazantzakis:
  
  ‘Den elpizo tipota
  Den fovame tipota
  Ime elefteros’
  
  ‘Ik hoop op niets.
  Ik ben bang voor niets.
  Ik ben vrij.’

Lezen op vakantie!

Weet U wat ik zo leuk vind aan mijn medenederlanders?
Men leest!

Wanneer Nederlanders op vakantie gaan denken ze meestal in 1 adem aan: zon, zee, strand, cultuur en boeken lezen! En al loop ik nu het gevaar om voor een muts met bejaarde gedachten te worden versleten, ik zeg het toch: het doet mij deugd!!!
Veel gasten van mij lezen zich op vakantie door een stapel boeken. Helaas doen weinig lezers afstand van hun boeken (boekenverzamelaars in aanleg?) - ze nemen de boeken meestal weer mee terug naar Nederland.
Soms echter, dan krijg ik een cadeautje waar ik erg blij mee ben.
Ik zal de waarheid maar vertellen.
Ik loop hard voor mijn gasten, probeer een goede service te geven. Voor de centen? Mwah. Voor de feedback? Eh, ok. Voor de eventuele boeken die ik als dank ontvang? JA JA JA!
De gasten die ik vorige week bij wijze van grap vertelde dat ik ze wel van hun boekenoverbagage wilde ontlasten (waarop ze me een geschokte blik toewierpen) hebben mij daadwerkelijk verblijd met 2 boeken: 'Sonny Boy', van Annejet van der Zijl (stond op mijn verlanglijstje) en 'Loverboy' van Rene Appel (een boek waar ik zeker van ga genieten!).
Op dergelijke momenten huppel ik een hotel uit.

Deze prachtige foto maakte ik van de week in een appartementencomplex genaamd 'Palazzo Rimondi'. Ik had er een bezoekuurtje en toen ik binnen kwam lopen zaten mijn gasten geboeid te lezen. Ik kon het niet laten om een foto'tje van ze te maken. Mensen die op vakantie genieten van een boek, de een in de zon, anderen in de schaduw en om hun heen enkel het ruisen van de wind. Is dat een rustgevend tafereel, of niet?

Overigens heb ik redelijk wat accommodaties die beginnen met de naam Palazzo, wat -uiteraard- paleis betekend.
Vorige week had ik een vraagje over een aankomst en belde ik naar Palazzo Rimondi:

'Goedenmiddag met Debora, de hostess...'
'Goedenmiddag'
'Spreek ik met Palazzo Rimondi?'
'Ja hoor'
'Met wie spreek ik dan?'
'Met uwe koninklijke hoogheid zelf...'
'?'
'U bent verkeerd verbonden mevrouw'
'O sorry. Dank U'
...